Uyak Düzenleri Kafiye Örgüsü Nelerdir, Çeşitleri

 

DÜZ UYAK

Her dizenin kendinden sonraki dizeyle uyaklı olmasına düz uyak denir.

Düz uyak divan şiirinde mesnevi nazım şeklinde kullanıl­mıştır.

Uyak düzeniaa/bb/cc/.., biçimindedir.

 

Bir şâhda iki gonce-i gül a

Birbirlerine olurdu bülbül a

Şeyh Galip

 

SARMA UYAK

Dörtlüklerdeki birinci dizeyle dördüncü dizenin, ikinci di­zeyle üçüncü dizenin kendi aralarında uyaklanmasına sarma uyak denir.

Uyak düzeni abba/cddc/...biçimindedir.

Her şey yerli yerinde bir dolap uzaklarda a

Azapta bir ruh gibi gıcırdıyor durmadan, b

Bir şeyler hatırlıyor belki maceramızdan b

Kuru güz yaprakları uçuşuyor rüzgârda  a

 

Ahmet Hamdi Tanpınar 

ÇAPRAZ UYAK         

Her dörtlüğün birinci dizesiyle üçüncü; ikinci dizesiyle * dördüncü dizesinin uyaklı olmasına çapraz uyak denir.  Uyak düzeni abab/cdcd/ ... biçimindedir.

Bahar gelsin şu dağlara gideyim     a

Belki derdimize çare bir çiçek          b

Toplayıp devşirip harman edeyim   a

Açılan yaram sara bir çiçek                b

Âşık Reyhani

 

 

ÖRÜŞÜK UYAK (Terza-rima)

Üç dizeli bentlerden oluşan ve şiirin sonunda tek bir dize­nin bulunduğu uyak düzenine örüşük uyak denir. Edebiyatımızda Servet-i Fünun döneminde kullanılmıştır. Uyak düzeni aba / bcb /... c biçimindedir.

 

Mavi bir gölge uçtu pencereden      a

Baktım: Âvâre bir küçük kelebek;  b

Yaramaz geldi kim bilir neden?       a

Belli yorgundu; bir veremli çiçek    b

Gibi serpildi lambanın yanına;        c

Bir duman uçtu, gitti titreyerek...   b

Anladım kıydı yavrucak canına       c

Ali Canip Yöntem