Uyak Düzenleri Kafiye Örgüsü Nelerdir, Çeşitleri

 

DÜZ UYAK

Her dizenin kendinden sonraki dizeyle uyaklı olmasına düz uyak denir. Düz uyak divan şiirinde mesnevi nazım şeklinde kullanıl­mıştır. Uyak düzeniaa/bb/cc/.., biçimindedir.   Bir şâhda iki gonce-i gül a Birbirlerine olurdu bülbül a Şeyh Galip  

SARMA UYAK

Dörtlüklerdeki birinci dizeyle dördüncü dizenin, ikinci di­zeyle üçüncü dizenin kendi aralarında uyaklanmasına sarma uyak denir. Uyak düzeni abba/cddc/...biçimindedir. Her şey yerli yerinde bir dolap uzaklarda a Azapta bir ruh gibi gıcırdıyor durmadan, b Bir şeyler hatırlıyor belki maceramızdan b Kuru güz yaprakları uçuşuyor rüzgârda  a   Ahmet Hamdi Tanpınar 

ÇAPRAZ UYAK         

Her dörtlüğün birinci dizesiyle üçüncü; ikinci dizesiyle * dördüncü dizesinin uyaklı olmasına çapraz uyak denir.  Uyak düzeni abab/cdcd/ ... biçimindedir. Bahar gelsin şu dağlara gideyim     a Belki derdimize çare bir çiçek          b Toplayıp devşirip harman edeyim   a Açılan yaram sara bir çiçek                b Âşık Reyhani    

ÖRÜŞÜK UYAK (Terza-rima)

Üç dizeli bentlerden oluşan ve şiirin sonunda tek bir dize­nin bulunduğu uyak düzenine örüşük uyak denir. Edebiyatımızda Servet-i Fünun döneminde kullanılmıştır. Uyak düzeni aba / bcb /... c biçimindedir.   Mavi bir gölge uçtu pencereden      a Baktım: Âvâre bir küçük kelebek;  b Yaramaz geldi kim bilir neden?       a Belli yorgundu; bir veremli çiçek    b Gibi serpildi lambanın yanına;        c Bir duman uçtu, gitti titreyerek...   b Anladım kıydı yavrucak canına       c Ali Canip Yöntem