8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Adım Adım Sayfa 56-57-58-59-60-61-62 Cevapları

GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Basından

İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Döllenme ve Suni Tohumlama Ana Bilim Dalında 21 Kasım 2007’de dünyaya gelen “Türkiye’nin klonlanmış ilk canlısı” Oyalı, önceki gün yaşamını yitirdi. Oyalının klonlandığı proje ekibinin başı Prof. Dr. Sema Birler, yaptığı açıklamada Oyalı’nın ölüm nedeninin ilk belirlemelere göre akciğer enfeksiyonu olduğunu söyledi. Türkiye’nin ilk klon canlısı Oyalı, İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesinde 21 Kasım 2007 tarihinde dünyaya geldi. Üniversitenin bu projesi TÜBİTAK ve Devlet Planlama Teşkilatı tarafından desteklendi.

Hayvancılık ve insan sağlığını ilgilendiren birçok konuda çığır açabilecek bu çalışma bilim tarihine Türkiye’nin ilk klon projesi olarak geçti. Oyalı, 30 Mart 2011 ’de“Bahar” adı verilen sağlıklı bir yavru dünyaya getirdi. İlaç yapımı ve organ nakli gibi geniş bir alanda kullanılması planlanan “klonlama” çalışmalarında dünyaya gelen kuzuların çoğu doğumdan kısa bir süre sonra hayatını yitirdi. Klonlanan ilk canlı olan koyun Dolly (Doli) yaklaşık 7 yıl yaşamıştı. Türkiye’nin ilk klon koyunu olan Oyalı ise 4,5 yaşında yaşamını yitirdi. 18 Nisan 2012 tarihli gazete haberinden düzenlenmiştir.

Yukarıdaki gazete haberinde okuduğunuz klonlama teknolojisi hakkında bilginiz var mı? Varsa düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

• Cevap: Genetik kopyalama diğer bir ifadeyle klonlama , DNA molekülü hücre veya organizmanın genetik olarak birçok benzerinin üretilmesi işlemidir. Biyolojide klonlama , bazı organizmaların veya hücre tiplerinin eşeysiz üreme yoluyla çoğalması olarak tanımlanmaktadır.

Aşağıda koyun klonlamanın aşamaları verilmiştir. Verilenleri inceleyiniz.

Klonlama, genetik mühendisliğinin uygulama alanlarından biridir. Canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni özellikler kazandırılmasına yönelik çalışmalar yapan bilim dalına genetik mühendisliği adı verilir. Klonlamanın yanı sıra ıslah, aşılama, gen aktarımı ve gen tedavisi genetik mühendisliğinin başlıca uygulama alanlarındandır. İnsanlar binlerce yıldır tarım ve hayvancılık yaparak beslenme ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar. İnsanlar ektikleri tohumlardan, diktikleri fidanlardan daha fazla verim, bakımını üstlendikleri hayvanlardan ise daha fazla et, süt, yumurta ve yün almak istemişlerdir. Bu amaçla insanlar aynı türün farklı özelliklere sahip bireylerini çaprazlamış ve bazı özellikler bakımından ata canlıdan daha üstün yavrular elde etmeyi başarmışlardır. Bu olaylar yapay seçilime örnektir. Yapay seçilim insanların yetiştirdiği veya bakımını üstlendiği canlıların bazı özelliklerinin sonraki nesillere aktarılması sürecidir. İnsanlar tarafından daha verimli bitki ve hayvan nesillerinin elde edilmesi amacıyla yapılan çalışmalar ıslah olarak adlandırılır. Aşılama ve gen aktarımı, türlerin ıslah edilmesine katkı sağlayan uygulamalardır. Bazı insanlar doğal yöntemlerle çocuk sahibi olamamaktadır. Böyle durumlarda dişi bireylerin gebelik ihtimalini artırmak için yardımcı üreme teknikleri kullanılmaktadır. Bunlardan biri olan klasik tüp bebek yönteminde dişi bireyin yumurtalığından alınan yumurta hücrelerinin erkek bireyden alınan sperm hücreleriyle laboratuvar ortamında döllenmesi sağlanır. Ancak sperm hücrelerinde yapısal bozukluk, yumurta hücrelerinin zarının kalın olması gibi nedenlerle yumurta hücreleri laboratuvar ortamında döllenemeye Asılama yöntemi bilmektedir. Böyle durumlarda sperm hücresinin genetik bilgisi özel bir yöntemle yumurta hücresine aktarılır. Bu yönteme aşılama veya mikroenjeksiyon denir.

• Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.

BİYOTEKNOLOJİ UYGULAMALARININ OLUMLU VE OLUMSUZ ETKİLERİ

Biyoteknolojik uygulamalar konusunda farklı yaklaşımlar mevcuttur. Bazı insanlar, biyoteknoloji uygulamalarının geliştirilmesi ile sağlıktan tarıma, hayvancılıktan çevreye kadar birçok alandaki sorunlara çözüm üretilebileceğini ve bu sayede dünyanın insanlar için daha yaşanabilir bir yer olacağını öngörmektedir. Bazı insanlar ise ekolojik dengeyi bozacağını düşünerek biyoteknoloji uygulamalarının sakıncalı olduğunu düşünmektedir.

• Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.

ETKİNLİK

MÜNAZARA YAPALIM

Yapım Aşamaları

1. Sınıfta öğretmeninizin rehberliğinde dört beş kişilik iki grup oluşturunuz. 2. Münazaranın jürisi için dört beş kişilik ayrı bir grup oluşturunuz. 3. Grup üyeleri ile ortak karar vererek aşağıdaki tezlerden birini seçiniz. • Biyoteknoloji uygulamaları insanların yaşam kalitesini artırmaktadır. • Biyoteknoloji uygulamaları insanlık için tehdit oluşturmaktadır. 4. Bu tezlerle ilgili çeşitli kaynaklardan araştırma yapınız. 5. Önceden belirlenen gün ve saatte konuyla ilgili münazara yapınız. 6. Münazara anında tezinizin dışına çıkmamaya, düşüncelerinizi anlaşılır bir şekilde ifade etmeye, konuşan arkadaşınızın sözünü kesmemeye ve onu dikkatle dinlemeye, ortaya çıkan sonucu saygıyla karşılamaya dikkat ediniz. 7. Jüri üyelerinin ortak kararıyla münazaranın kazananını belirleyiniz.

Sonuca Varma

Biyoteknoloji uygulamalarının yararlı ve zararlı yönleri nelerdir?

• Cevap:

DNA’nın yapısının keşfedilmesi ile sağlık alanında birçok biyoteknolojik uygulama geliştirilmiştir. Günümüzde kişilerin ve ailelerinin genetik yapıları incelenerek hangi hastalıklara yatkın olduğu saptanmakta ve risk altındaki bireyler belirlenmektedir. Hepatit B aşısı, biyoteknolojik çalışmalar sonucu geliştirilmiştir. Kuş gribi, domuz gribi ve Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi hastalıklarına karşı kullanılacak aşıların üretilmesi, hastalıkların insanlarda ve hayvanlarda yayılmasının önlenmesi biyoteknolojinin konusudur. Hayvancılık alanındaki biyoteknolojik çalışmalar kaliteli et, süt ve yün elde edilmesi, hayvanların büyüme hızının artırılması, hastalıklara karşı dayanıklı hayvanların geliştirilmesi ile ilgili konularda yoğunlaşmaktadır.

• Cevap: Bu sayfada soru bulunmamaktadır.

GELECEKTEKİ GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BIYOTEKNOLOJI UYGULAMALARI

Otomobiller icat edildiği zamandan bu yana sürekli değişim geçirmiştir. Aşağıdaki görsellerde otomobillerin zaman içinde geçirdiği değişime örnekler verilmiştir. Teknolojik aletler ve bilimsel bilgi zaman içinde gelişir, değişir. Aynı zamanda teknolojik aletlerin ve bilimsel bilginin zamanla yeni uygulama alanları ortaya çıkar. Sizce gelecekteki genetik mühendisliği ve biyoteknoloji uygulamaları neler olabilir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

• Cevap:

➢ Gelecekte genetik mühendisleri istedikleri özelliklerde genleri kodlama yaparak yapay türler elde edebilecekler. Örneğin bir canlı türünde hem uçma özelliği, hem sürünme özelliği hem köpek gibi havlayabilen hemde kuş tüyüne sahip bir canlıyı üretebilecekler. ➢ Şuan bir çok ülkede yapılan klonlama işlemleri nesli tükenecek hayvanlar için ve  insanlar üzerinde yapılacak. ➢ Biyoteknoloji ile küresel ısınmaya, sera gazına sebep olan kimyasalları atmosferden çekerek içine hapseden bitkiler üretilecek. ➢ Vücuda verilen bir bakteri türü ile kanser hücreleri tespit edilip, sağlam hücrelere zarar vermeden yok edilecek. ➢ Canlıların genlerinde ayarlamalar yaparak ölünce hemen fosilleşmesi sağlanacak ve böylece petrol üretimi hızlanacak. ➢ Organ ve doku üretimi yapılabilecek, hasar görmüş organların tekrar iyileşmesi sağlanabilecek.

Aşağıdaki şemada kök hücrelerin dönüşebileceği hücre türlerine örnekler verilmiştir. Biyoteknoloji sayesinde asit yağmurları ve sera etkisi gibi çevre sorunlarına yol açan zararlı gazları yok eden bakteriler üretilebilir ve bu çevre sorunlarına bağlı ortaya çıkan sağlık problemleri önlenebilir.

Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.

1. Genetik mühendisliği ve biyoteknoloji arasındaki ilişki nedir?

• Cevap: Genetik mühendisliği, bir organizmanın genomunun arzu edilen bir sonucu elde etmek için modifikasyonudur; biyoteknoloji ise finansal açıdan yararlanabilmek için biyolojik bir sistemin, ürünün, türevin veya organizmanın teknolojik açıdan kullanılmasıdır. Genetik mühendisliği biyoteknolojinin bir uygulamasıdır.

2. Genetik mühendisliğinin uygulama alanları nelerdir?

• Cevap: Genetik mühendisliğinin uygulama alanları: Klonlama, Gen Tedavisi, Türlerin Islah Edilmesi, Genetiği Değiştirilmiş Organizma (GDO), Genom Projesi, DNA Parmak İzi.

3. Biyoteknolojinin insanlık için yararlı ve zararlı yönlerine örnekler veriniz.

Cevap: