[giris]7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Yıldırım Yayınları Sayfa 120-121-122-123 Cevapları ve Soruları[/giris] 7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Yıldırım Yayınları Sayfa 120

Çözeltiler

Madenî paraların renklerindeki farklılık dikkatinizi çekti mi? Bu farklılığın nedeni ne olabilir? Eski çağlardan beri insanlar altın, gümüş, bakır, kalay, çinko ve nikel elementlerini farklı oranlarda ve çeşitte karıştırarak alışverişlerde kullanılan paraları basmışlardır. Örneğin bronz para bakır, kalay ve çinko elementlerinin eritildikten sonra birbiriyle karıştırılmasıyla yapılır. Paraların rengini de karıştırılan elementler verir. Paraya baktığınızda yapısına katılan elementleri ayırt edebilir misiniz? Görseldeki bardakların hangisinde şekerli, hangisinde tuzlu su olduğunu görünümüne bakarak söyleyebilir misiniz? Para, şekerli ve tuzlu sular birer karışımdır. Bu karışımlarda, karışımı oluşturan maddeler birbiri içinde eşit olarak dağılmıştır. Bu tür karışımlar homojendir. Homojen karışımlar çözelti olarak da ifade edilebilir. Çözeltiler, çözücü bir madde ile bu çözücüde çözünen madde ya da maddelerden oluşur. Çözelti içerisinde miktarı çok olan madde çözücü, miktarı az olan madde ise çözünendir. Madenî paralar çeşitli metallerin karıştırılmasıyla elde edilir. Günlük yaşamınızda hangi çözünen ve çözücüleri kullanarak çeşitli çözeltiler hazırlarsınız? Çözelti örnekleri hazırlamak amacıyla sıradaki etkinliği yapınız.

ÇÖZELTİ HAZIRLAMA

Gerekli Malzeme

• Karton bardak (5 adet) • Sirke • Plastik eldiven • Su • Suda çözünen • Kaşık • Gıda boyası kalsiyum tableti • Toz şeker • Limon sıkacağı • Limon

Amaç: Günlük yaşamda karşılaşılan çözücü ve çözünenlerle çözelti hazırlamak

Uyarı: Hazırlayacağınız çözeltilerin tadına bakmayınız.

İzlenen Yol

1. Malzemelerde yer alan katı ve sıvı maddeleri kullanarak hangi çözeltileri hazırlayabileceğinizi tartışınız. Oluşturacağınız çözeltileri belirleyiniz. 2. Çözeltilerinizi hazırlayınız. Her çözelti için kullandığınız çözücü ve çözüneni aşağıdaki tabloya not ediniz.

Sonuç

Çözelti hazırlarken kullandığınız çözücü maddeler nelerdir?

  • Cevap: Su, sirke, limon gibi maddeler çözücü maddelerdir.

Çözelti hazırlarken kullandığınız çözünen maddeler nelerdir?

  • Cevap: Gıda boyası, suda çözünen kalsiyum tableti, toz şeker çözünen maddelerdir.

Hazırladığınız çözeltilerin hangileri sıvı-katı, hangileri sıvı-sıvı çözeltileridir?

  • Cevap: Su-gıda boyası ile su kalsiyum tableti sıvı-katı çözeltileri iken su-şeker ve su-şeker çözeltileri ise sıvı-sıvı çözeltisidir.

Hazırladığınız çözeltilerden hangisi katı-sıvı-gaz çözeltisidir?

  • Cevap: Hiçbirini öyle hazırlamadık.
7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Yıldırım Yayınları Sayfa 121
Bir çözeltide çözücünün ve çözünenin hangi madde olduğu nasıl belirlenir? Bu soruya cevap bulmak için aşağıdaki etkinliği yapınız.
ÇÖZÜNME NASIL OLUYOR?
Gerekli Malzeme • 2 adet 250 mL’lik beherglas • 100 mL’lik dereceli silindir • Etil alkol • Katı iyot
Tuz Cam çubuk Pens 2 adet çay tabağı Amaç: Çözünme olayı sırasında çözücü ve çözünen maddeler arasındaki etkileşimi gözlemlemek
İzlenen Yol 1. Beherglaslardan birine 50 mL etil alkol koyunuz ve içine pens yardımıyla çok az miktarda katı iyot ekleyiniz. Karışımı cam çubukla karıştırınız. Oluşan çözeltiyi inceleyiniz. 2. Diğer beherglası yarısına kadar suyla doldurunuz. İçine bir miktar sofra tuzu atınız ve karıştırınız. Oluşan çözeltiyi inceleyiniz. Bu çözeltide hangi maddenin çözücü, hangi maddenin çözünen olduğunu arkadaşlarınızla tartışınız. Sonuç
Renksiz, saydam bir sıvı olan etil alkolün içine iyot kattığınızda renginin değişmesinin sebebi ne olabilir? Gözlemlerinize dayanarak açıklayınız.
  • Cevap: Etil alkol içinde çözünen iyot molekülleri, etil alkol içinde dağılarak renk vermektedir.

Etil alkol-iyot, su-tuz çözeltilerinde çözücü ve çözünen maddeler hangileridir?
  • Cevap: Etil alkol içinde çözünen iyot molekülleri, etil alkol içinde dağılarak renk vermektedir. Moleküller birbiri içinde eşit olarak dağıldığında çözeltinin her tarafındaki görünüm de aynı olur. Bu dağılma sırasında çözücü maddenin tanecikleri, çözünen maddenin taneciklerinin etrafını sarar. Bu çözeltide etil alkol çözücü, iyot ise çözünendir.
7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Yıldırım Yayınları Sayfa 122

Bir çözelti katı ve sıvı maddelerin karışımından oluştuğunda sıvı hâldeki madde çözücü, katı hâldeki madde ise çözünendir. Kolonya, iki farklı sıvı olan su ve alkolün birbiri içinde eşit olarak dağılmasıyla oluşan bir çözeltidir. Böyle çözeltilerde miktarı çok olan sıvıya çözücü, miktarı az olan sıvıya çözünen denir. Ancak, sulu çözeltilerde miktarı az bile olsa su, çözücü kabul edilebilir. Çözeltiler fiziksel hâllerine göre katı, sıvı veya gaz olarak nitelendirilebilir. Metal para katı hâldeki çözeltiye, soluduğunuz hava gaz hâldeki çözeltiye örnek verilebilir. Çözelti oluşumunda çözünme hızını etkileyen faktörler neler olabilir? Aşağıdaki etkinliği yaparak bu soruya cevap arayabilirsiniz.

ÇÖZÜNME NASIL HIZLANIR?

Gerekli Malzeme

• 6 adet çay bardağı • 6 adet kesme şeker • Sıcak ve soğuk su • Kronometre ya da saat • Porselen havan • 2 adet kâğıt peçete • Çay kaşığı

Amaç: Çözünme hızına etki eden faktörleri belirlemek

İzlenen Yol

1. Çay bardaklarından ikisine sıcak, ikisine soğuk olmak üzere eşit miktarda su doldurunuz. 2. Bardaklara şeker atılırsa hangi bardaktaki şekerin hızlı çözüneceğiyle ilgili tahminde bulununuz. Tahmininizi defterinize yazınız. 3. Kesme şekerlerden birini porselen havanda ezerek toz hâline getiriniz. Toz hâline getirdiğiniz şekeri kâğıt peçetenin üzerine alınız. Diğer kesme şekeri de aynı şekilde ezerek toz hâline getiriniz ve başka bir kâğıt peçetenin üzerine alınız. 4. Bütün hâlindeki kesme şekerlerden birini sıcak, diğerini soğuk su bulunan bardaklara ekleyiniz. 5. Sıcak su bulunan bardaklardan birine ezerek toz hâline getirdiğiniz bir kesme şekeri, diğerine bütün hâlindeki bir kesme şekeri ekleyiniz. 6. Kronometre kullanarak zamanı kontrol ediniz. Her bir bardaktaki şekerin ne kadar sürede çözündüğünü belirleyiniz. Bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenlerinizi belirleyiniz. 7. Çay bardaklarından ikisine eşit miktarda soğuk su koyunuz. 8. Her bardağa birer adet kesme şeker atınız. Kronometreyle zamanı kontrol ediniz. Bardaklara şeker atıldığında karıştırmanın çözünme hızını nasıl etkileyeceğiyle ilgili tahminde bulununuz. Bardaklardan birinde karıştırma işlemini yaparak tahmininizi test ediniz.

Sonuç

4 ve 5. uygulamalarda hangi bardaktaki şeker daha kısa sürede çözündü? Gözlemleriniz tahmininizi doğruladı mı?

  • Cevap: Kesinlikle doğruladı. Çünkü sıcaklığı yüksek bir çözücüde hızla hareket eden tanecikler, çözünen maddenin taneciklerini daha kısa sürede birbirinden uzaklaştırarak çözünmenin hızlı gerçekleşmesini sağlar.

Sıcaklık, çözünme hızını etkiledi mi? Nasıl?

  • Cevap: Etkiledi çünkü sıcaklığı yüksek bir çözücüde hızla hareket eden tanecikler, çözünen maddenin taneciklerini daha kısa sürede birbirinden uzaklaştırarak çözünmenin hızlı gerçekleşmesini sağlar.

Çözünen maddelerin tane boyutunun küçülmesi çözünme hızını etkiledi mi? Nasıl?

  • Cevap: Çözünen maddenin tane boyutunun küçülmesi de çözünme hızını artırır. Çünkü çözünen maddenin tane boyutu küçüldükçe çözücü madde ile temas yüzeyi artar. Bu durumda daha fazla sayıda çözünen madde tanecikleri çözücü madde tanecikleriyle etkileşime girer. Bu etkileşim sonucu çözücü madde tanecikleri çözünen madde taneciklerini her taraftan sararak kısa sürede onları birbirinden uzaklaştırır ve çözünmenin daha hızlı gerçekleşmesini sağlar.

Karıştırma işlemi çözünme hızını nasıl etkiledi?

  • Cevap: Şöyle etkiledi. Karıştırma işlemi, çözünen maddelerin çözücü içinde kısa sürede dağılmasını sağlayarak çözünmeyi hızlandırdı.

Çözünme hızı nelere bağlıdır?

  • Cevap: Katı maddeler toz hâline getirilirse çözünme hızı artar. Sıcaklık arttıkça taneciklerin hareketi artar. Bu nedenle sıcaklık katı ve sıvıların sudaki çözünme hızını artırır. Karıştırmak maddeleri birbiri içerisinde dağıtır, temas yüzeyini ve çözünme hızını arttırır.
7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Yıldırım Yayınları Sayfa 123

Maddelerin taneciklerinin hareketli olduğunu hatırlayınız. Bir maddenin sıcaklığının yükselmesi o maddenin taneciklerinin daha hızlı hareket etmesi demektir. Sıcaklığı yüksek bir çözücüde hızla hareket eden tanecikler, çözünen maddenin taneciklerini daha kısa sürede birbirinden uzaklaştırarak çözünmenin hızlı gerçekleşmesini sağlar. Çözünen maddenin tane boyutunun küçülmesi de çözünme hızını artırır. Çünkü çözünen maddenin tane boyutu küçüldükçe çözücü madde ile temas yüzeyi artar. Bu durumda daha fazla sayıda çözünen madde tanecikleri çözücü madde tanecikleriyle etkileşime girer. Bu etkileşim sonucu çözücü madde tanecikleri çözünen madde taneciklerini her taraftan sararak kısa sürede onları birbirinden uzaklaştırır ve çözünmenin daha hızlı gerçekleşmesini sağlar.

Ayrıca karıştırma işlemi, çözünen maddelerin çözücü içinde kısa sürede dağılmasını sağlayarak çözünmeyi hızlandırır. Yaptığınız “Çözünme Nasıl Hızlanır?” adlı etkinlikte bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenlerinizi belirlemiştiniz. Bağımsız değişken bizim değiştirdiğimiz değişkendir. Bağımlı değişken ise bizim değiştirdiğimiz değişkenden etkilenen, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen değişkendir. Kontrol edilen değişken ise kontrolümüzde kalan miktarı veya sayısı değişmeyen değişkendir. Buna göre etkinliğin 4 ve 5. basamaklardaki değişkenleri aşağıdaki gibi yazabiliriz.

Yukarıdaki tablolardaki sonuçları siz de etkinlik sonuçlarınızla karşılaştırınız.

  • Cevap: Bu tablodakine benzer bir sonuç elde edilmiştir. Mesela bu tablodaki gibi suyun sıcaklığı, çözülen maddenin miktarına bağlı olarak kimi çözeltilerde çözünme hızlanırken kimi çözeltilerde çözünme hızı yavaşlamıştır.
“7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Yıldırım Yayınları Sayfa 120-121-122-123 Cevapları” beğendiyseniz sosyal medyada paylaşabilir ve  aşağıda bulunan emojilerle duygularınızı ifade edebilirsiniz :)